Niekiedy słyszymy radę „Może warto udać się do specjalisty?”. Wtedy zastanawia nas: “Ale do którego?”. W informacyjnym szumie łatwo dziś o dezorientację, gdy hasła “psycholog” i „psychoterapeuta” bywają (błędnie) używane zamiennie. Aby rozwiać te wątpliwości, przyjrzymy się kompetencjom specjalistów od zdrowia psychicznego oraz podpowiemy, do kogo udać się z konkretnym problemem.

Decyzja o sięgnięciu po wsparcie w kryzysie psychicznym to akt odwagi i ważny krok w stronę dobrostanu. Aby jednak pomoc była skuteczna, musi być dobrana adekwatnie do potrzeb. Tak jak nie szukamy pomocy u okulisty przy bólu zęba, tak w obszarze zdrowia psychicznego kluczowe jest trafienie do specjalisty o odpowiednich kwalifikacjach. W Polsce system opieki opiera się na trzech głównych filarach. Oto co warto o nich wiedzieć.

Psycholog – diagnosta i specjalista pierwszego kontaktu w kryzysie

Psycholog to osoba, która ukończyła 5-letnie studia magisterskie z psychologii. Posiada kompetencje w zakresie diagnozy m.in. osobowości, funkcjonowania poznawczego, inteligencji itp. Można go określić mianem specjalisty pierwszego kontaktu od zdrowia psychicznego, gdyż konsultacja psychologiczna może określić potrzebę skorzystania ze wsparcia innych specjalistów. 

Czym zajmuje się psycholog? 

Jego głównym narzędziem jest diagnoza psychologiczna (za pomocą testów np. funkcji poznawczych, inteligencji, osobowości). Oferuje też poradnictwo i wsparcie psychologiczne, ukierunkowane na rozwiązanie bieżących trudności życiowych (np. żałoba, nagła utrata pracy, problemy wychowawcze). Należy pamiętać, że poradnictwo nie jest procesem psychoterapii.

Kiedy warto rozważyć pójście do psychologa?

• Gdy potrzebujesz rzetelnej diagnozy lub opinii (np. w orzecznictwie, szkole, pracy).
• Gdy przeżywasz nagły kryzys i potrzebujesz doraźnej pomocy w odzyskaniu równowagi.
• Gdy szukasz psychoedukacji – chcesz rozpoznać mechanizmy swojego zachowania, emocji.

Psychiatra – lekarz medycyny, specjalista od biochemii mózgu

Psychiatra to lekarz, który po studiach odbył specjalizację z psychiatrii. W odróżnieniu od psychologa i psychoterapeuty, jest skupiony na biologicznych i organicznych podstawach funkcjonowania psychiki. Ma uprawnienia do pełnej oceny stanu zdrowia (m.in. przez badania fizykalne, obrazowe, laboratoryjne). W razie potrzeby może wdrożyć leczenie farmakologiczne.

Czym zajmuje się psychiatra? 

Jego główne zadanie to postawienie diagnozy nozologicznej (np. epizod depresyjny, schizofrenia), a także dobranie właściwej farmakoterapii, co wiąże się z wystawianiem recept, zwolnień lekarskich (L4) i skierowań do szpitala czy na leczenie sanatoryjne. Należy podkreślić, że leki nie służą do “naprawiania” problemów czy “tłumienia emocji”, lecz do regulacji układu nerwowego (poziomu neuroprzekaźników w mózgu), co umożliwia podjęcie pracy nad sobą.

Kiedy warto rozważyć pójście do psychiatry?

• Gdy Twoje objawy są na tyle silne, że uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie (np. głęboka apatia i lęk uniemożliwiające wyjście z domu, poważne zaburzenia snu).
• Gdy pojawiają się u Ciebie stany zagrażające życiu lub zdrowiu (myśli samobójcze, objawy psychotyczne).
• Gdy potrzebujesz konsultacji medycznej, aby wykluczyć przyczyny somatyczne (cielesne) swojego złego samopoczucia (np. z zaburzeń hormonalnych).

Psychoterapeuta – specjalista od leczenia i głębokiej zmiany

To profesja, która wciąż budzi najwięcej nieporozumień. Należy podkreślić, że dyplom magistra psychologii nie uprawnia do prowadzenia psychoterapii, rozumianej jako długoterminowy proces terapeutyczny. Psychoterapeuta posiada wykształcenie wyższe, a także ukończył specjalistyczne szkolenie podyplomowe w określonym nurcie terapeutycznym, które zazwyczaj trwa cztery lata. 

Czym się zajmuje psychoterapeuta? 

Prowadzi proces leczenia oparty na profesjonalnej relacji, rozmowie i charakterystycznych dla danego nurtu technikach np. analiza wzorców myślenia w nurcie poznawczo-behawioralnym. Zwykle psychoterapia to długofalowy proces, ukierunkowany na trwałą zmianę funkcjonowania, leczenie zaburzeń (np. lękowych czy odżywiania) lub modyfikację struktury osobowości.

Gwarancją bezpieczeństwa pacjenta jest fakt, że rzetelny psychoterapeuta regularnie korzysta z superwizji (konsultacji swojej pracy u specjalisty o wyższych kwalifikacjach) i przestrzega norm Kodeksu Etycznego towarzystwa zawodowego np. Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

Kiedy warto rozważyć pójście do psychoterapeuty?

• Gdy zmagasz się z zaburzeniami psychicznymi, takimi jak: zaburzenia lękowe, zaburzenia odżywiania, depresja czy syndrom DDA (Dorosłe Dzieci Alkoholików).
• Gdy zauważasz niszczące schematy: Twoje relacje lub reakcje na trudne sytuacje powtarzają się według bolesnego, utrudniającego życie wzorca.
• Gdy farmakoterapia pomaga ustabilizować Twój stan, ale czujesz potrzebę zrozumienia i wypracowania zmiany u źródła problemu.
• Gdy szukasz trwałej zmiany: chcesz lepiej poznać siebie, swoje emocje i mechanizmy, które kierują Twoim zachowaniem.

Podsumowanie – kogo wybrać?

System opieki nad zdrowiem psychicznym bazuje na interdyscyplinarności. Często połączenie farmakoterapii u psychiatry z pracą nad schematami u psychoterapeuty to najskuteczniejszy model leczenia (np. depresji). Jeśli zastanawiasz się, gdzie skierować pierwsze kroki – zacznij od konsultacji psychologicznej. Wskazani specjaliści dysponują wiedzą, pozwalającą dopasować adekwatne wsparcie do trudności, z jaką się zmagasz. Najważniejsze to, aby nie mierzyć się z nią w samotności. Szukanie pomocy to nie słabość, lecz wyraz odpowiedzialności za siebie i troski. Nie można zapomnieć, że podłożem objawów psychicznych mogą być inne problemy zdrowotne. Dlatego tak istotna jest kompleksowa ocena zdrowia, obejmująca badania krwi oraz konsultację endokrynologiczną, aby wykluczyć m.in. zaburzenia tarczycy czy gospodarki hormonalnej.

Bibliografia

Czabała, J. C. (2013). Czynniki leczące w psychoterapii. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gałecki, P., & Eichstaedt, K. (2023). Psychiatria. Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner. Grzesiuk, L., & Suszek, H. (Red.). (2012). Psychoterapia. Szkoły i metody. Podręcznik akademicki. Wydawnictwo Naukowe PWN. 

Polskie Towarzystwo Psychologiczne. (2023). Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa. Pobrane z: http://www.ptp.org.pl/

Sęk, H. (Red.). (2005). Psychologia kliniczna. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1516). 

Temat zdrowia psychicznego budzi coraz większe zainteresowanie społeczeństwa. Badania wskazują na to, że ludzie współcześnie mają słabszą odporność i są częściej diagnozowani pod kątem zaburzeń psychicznych (Vahratian i in., 2021; Patin i Quintana-Murci, 2025). Istotnym jest, by nie bać się sięgać po specjalistyczną pomoc. W procesie poszukiwania dobrego specjalisty można napotkać różne trudności – koszt wizyty, wątpliwości dotyczące kwalifikacji specjalisty, dylematy moralne, poczucie wstydu. Poniżej znajdziesz kilka wskazówek, które mogą pomóc ułatwić ten proces.  

Jak wybrać psychologa i odważyć się na wizytę? 

Co sprawdzić przy poszukiwaniu specjalisty?  

• Tytuł magistra psychologii (po ukończeniu 5-letnich studiów wyższych) 

• W jakim obszarze psychologii działa zawodowo (np. lęk, kryzysy) 

• Posiadane uprawnienia (ukończone kursy, szkolenia) 

• Doświadczenie zawodowe 

• Forma kontaktu (online/stacjonarnie)  

• Cena ≠ jakość  

• Jak siebie prezentuje  

Czy 1000 pięciogwiazdkowych opinii stanowi gwarancję, że dany psycholog będzie odpowiedni również dla Ciebie? 

Wbrew pozorom – nie, bowiem kwestia oceny drugiej osoby jest wysoce indywidualną. Nasze postrzeganie innych zależy od wielu czynników, takich jak normy kulturowe, wygląd, styl wypowiedzi, ton głosu, a nawet poziom samooceny. Co więcej, badania wskazują, że pierwsze wrażenie o osobie kształtuje się w ciągu około 8 sekund. Właśnie dlatego „najlepszy” psycholog w Polsce może się okazać dla danej jednostki nieodpowiedni, co nie powinno zniechęcać. Dobre opinie są wskaźnikiem, którym możemy się kierować, ale nasze osobiste odczucia przy konsultacji są istotne i powinniśmy brać je pod uwagę, niezależnie od czynników wewnętrznych. 

Pierwsza wizyta 

Nie musisz mieć „poważnego powodu” ani wiedzieć, na czym polega problem, żeby umówić się na konsultację. Psycholog udzieli Ci wsparcia i pomoże uporządkować chaos w głowie. Na początku specjalista przedstawi Ci zasady współpracy i działania, do podjęcia których jest zobowiązany w określonych sytuacjach.  

Wspólnie ustalicie cele, nad którymi będziecie pracować, w jaki sposób możecie je realizować oraz co do tego będzie potrzebne. Nie bój się zadawać pytań, jeżeli coś jest dla Ciebie niejasne. W towarzystwie kompetentnej osoby łatwiej jest rozstrzygnąć dylematy i poszerzyć wiedzę. Psycholog nie poda gotowych rozwiązań, ponieważ Ty znasz siebie i swoje życie najlepiej. Lecz pomoże Ci je wydobyć z Twoich własnych potrzeb, preferencji, stylu życia oraz posiadanych zasobów.  

W gabinecie psychologa powinna panować swobodna przestrzeń na przeżywanie emocji: brak poczucia bycia ocenianym/-ą, brak narzucania decyzji lub rad w stylu „Weź się w garść!”. Masz prawo płakać, śmiać się, złościć, wygadać się, a czasem milczeć. Pamiętaj, że nie jesteś do niczego zobowiązany/a. Nie ma nic złego w tym, że coś Ci nie pasuje i chciałbyś/-abyś zrezygnować po pierwszej wizycie. To jest istotna informacja, być może sygnał, że jeszcze nie jesteś gotowy/-a albo musisz poszukać innego specjalisty. 

Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra? 

Sygnały ostrzegawcze w opisie profilu psychologa 🚩 

• 100% skuteczności 

• Szybkie rozwiązanie problemu 

• Brak informacji o wykształceniu  

• „Pomagam we wszystkim”  

• „Po wizycie zapomnicie o wszystkich swoich problemach” 

Podsumowanie 

Praca nad problemami to kontinuum działań i refleksji. Czasem spotka Cię chwila zwątpienia i pytanie „Czy to w ogóle ma sens?”. Ważne jest jednak pozwolenie sobie na szczerą refleksję i odwagę, by sięgnąć po pomoc. Zdrowie psychiczne jest równie ważne, jak zdrowie fizyczne. Przełamywanie utrwalonych uprzedzeń wobec sięgania po wsparcie psychologiczne przynosi korzyści dla samej osoby, jak również całego systemu, w którym funkcjonuje, tj. życia rodzinnego, relacji partnerskich i przyjacielskich, czy środowiska zawodowego. Decyzja o skorzystaniu z pomocy psychologicznej to przede wszystkim wyraz troski o siebie i swoje zdrowie. Wiele zmian zaczyna się od prostej myśli w głowie. A Ty potrafisz nadać jej kierunek i barwy, które będą prowadzić do tego, co chciane? 

Bibliografia: 

Alfuqaha, O. A., Al-Masarwah, U. M., Al Talahin, F. M., & Altarawneh, R. T. (2025). The Effect of Psychological First Aid Interventions on Self-Efficacy and Professional Quality of Life Among Physicians: A Quasi-Experimental Study. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 15(12), 245. https://doi.org/10.3390/ejihpe15120245 

Polskie Towarzystwo Psychologiczne. (2018). Kodeks etyczny psychologa. https://psych.org.pl/dla-psychologow/kodeks-etyczny 

Patin, E. i Quintana-Murci, L. (2025). Śledzenie ewolucji ludzkiej odporności poprzez starożytne DNA. Roczny Przegląd Immunologii, 43, 57–82. https://doi.org/10.1146/annurev-immunol-082323-024638 

Vahratian, A., Blumberg, S. J., Terlizzi, E. P. i Schiller, J. S. (2021). Symptoms of Anxiety or Depressive Disorder and Use of Mental Health Care Among Adults During the COVID-19 Pandemic — United States, August 2020–February 2021. MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report, 70(13), 490–494. DOI: 10.15585/mmwr.mm7013e2 

Polskie Towarzystwo Psychologiczne dzieli się na oddziały, działające w 21 miastach w Polsce, oraz sekcje. Sekcje skupiają się na konkretnej dziedzinie i specjalności. Powstają one z inicjatywy członków PTP przy zgodzie Zarządu Głównego, jeśli zbierze się co najmniej 10 członków zainteresowanych działaniem w sekcji. Aktualnie na stronie głównej Polskiego Towarzystwa Psychologicznego wyróżnionych jest 14 sekcji o różnej tematyce, aktywności oraz lokalizacji. Zasady członkostwa oraz ubiegania się o członkostwo są
ustalane indywidualnie przez daną sekcję. Informacje można znaleźć na stronie PTP lub skontaktować się mailowo. Zazwyczaj konieczne jest złożenie deklaracji członkostwa, tak jak w przypadku dołączenia do danego oddziału PTP.

Przyjrzyjmy się im pokrótce, by wiedzieć w jakich dziedzinach możemy się rozwijać w PTP.

Sekcja Diagnozy Psychologicznej

Sekcja Diagnozy Psychologicznej powstała już w 2012 roku jako owoc współpracy placówek naukowych, medycznych, sądowych oraz WOT PTP i Pracowni Testów Psychologicznych. Połączył ich wspólny cel – rozwój profesjonalizmu w diagnozie psychologicznej. Celem działalności Sekcji jest tworzenie oraz promowanie najlepszych praktyk w dziedzinie diagnozowania.

Przewodnicząca Sekcji: prof. dr hab. Grażyna Krasowicz-Kupis

Kontakt:

Strona internetowa: www.sekcjadiagnozy.wordpress.com

Sekcja Interwencji Kryzysowej

Sekcja powołana przez mgr Anettę Mackiewicz. Jak sugeruje nazwa, działania sekcji skupiają się na temacie interwencji kryzysowych. Na ten moment na stronie PTP niestety nie ma informacji dot. kontaktu ani strony internetowej sekcji, co może sugerować, że dopiero zaczyna ona swoje działania.

Sekcja Neuropsychologii

Sekcja Neuropsychologii została reaktywowana w 2018 roku pod przewodnictwem prof. dr hab. Emilii Łojek i od tego czasu prężnie działa. Jak wskazuje nazwa, sekcja zrzesza neuropsychologów klinicznych dorosłych oraz dzieci  i młodzieży, oraz neuropsychologów poznawczych. Sekcja jest członkiem Federation of the European Societies of Neuropsychology (FESN), co umożliwia członkom udział w wykładach, konferencjach i kongresach organizowanych przez FESN. Poprzez członkostwo w FESN, uczestnicy Sekcji Neuropsychologii mogą nawiązać kontakty z innymi młodymi naukowcami w ramach projektów naukowych i badań.

Przewodnicząca Sekcji: prof. dr hab. Emilia Łojek

Strona internetowa: neuropsych.org.pl

Sekcja Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniach – PSR

Sekcja skupia się na podejściu skoncentrowanym na rozwiązaniach w terapii. Przewodniczącym sekcji jest mgr Luis Alarcon Arias – psychoterapeuta i superwizor TSR. Strona internetowa sekcji tymczasowo nie działa, co utrudnia prześledzenie działań.

Przewodniczący Sekcji: mgr Luis Alarcon Arias

Kontakt:

Sekcja Psychologii Klinicznej Człowieka Dorosłego

Sekcja została powołana stosunkowo niedawno, z czego wynika mała ilość informacji na jej temat. Przewodniczącą jest prof. dr hab. Mariola Bidzan, związana z Uniwersytetem Gdańskim specjalistka psychologii klinicznej, zdrowia i psychosomatyki.

Sekcja Psychologii Klinicznej Dziecka

Sekcja aktywnie działa na stronie internetowej, kreując blog dla rodziców i opiekunów. Stanowi źródło rzetelnej, naukowej wiedzy dotyczącej rozwoju i potrzeb dzieci oraz młodzieży. W działaniach Sekcji Psychologii Klinicznej Dziecka widać nacisk na psychoedukację i popularyzację wiedzy w temacie.

Przewodnicząca Sekcji: dr hab. Małgorzata Święcicka

Kontakt:

Strona internetowa: www.ptp-dziecko.org.pl

Sekcja Psychologii Lotniczej

Nowopowstała sekcja dotyczy psychologii transportu i lotnictwa. Przewodniczącą sekcji jest psycholog lotnicza Marta Gacewicz-Nielipińska. W działanie sekcji zaangażowany jest również dr hab. Adam Tarnowski – badacz i praktyk psychologii lotniczej.

Sekcja Psychologii Rozwojowej

Przewodniczącą sekcji jest prof. dr hab. Maria Kielar-Turska, wybitna psycholożka rozwojowa i specjalistka psycholingwistyki rozwojowej. Sekcja skupia się na szeroko rozumianej psychologii rozwojowej. Jednak brak strony internetowej sekcji utrudnia prześledzenie działań sekcji.

Sekcja Psychologii Sądowej

Osadzona w Krakowie sekcja zajmuje się psychologią sądową. Przewodniczącą sekcji jest mgr Małgorzata Wojciechowska, psycholog, biegła Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie.

Kontakt:

Sekcja Psychologii Sportu

Sekcja Psychologii Sportu działa już od 2002 roku. Zrzesza psychologów pracujących w sporcie jak i sympatyków psychologii sportu. Jej celem jest dbanie o najwyższe standardy zawodowe i etyczne psychologów sportu. Sekcja zajmuje się certyfikacją psychologów sportu (oraz listę rekomendowanych specjalistów) oraz organizacją szkoleń mających na celu podnoszenie kwalifikacji członków. Sekcja Psychologii Sportu PTP jest członkiem Fepsac (European Federation of Sport Psychology) oraz współpracuje z Instytutem Sportu oraz stowarzyszeniami sportowymi, między innymi z Polskim Komitetem Olimpijskim.

Przewodniczący Sekcji: Marcin Krawczyński

Kontakt:

Strona internetowa: www.osps.com.pl 

Sekcja Psychologii w Transporcie i w Służbie Medycyny Pracy

Sekcja skupia się na psychologii transportu oraz psychologicznych aspektach medycyny pracy. Sekcja oferuje członkom seminaria oraz szkolenia, zwiększające ich kwalifikacje i kompetencje.

Przewodniczący Sekcji: Witold Świtkiewicz

Kontakt:

Sekcja Psychologii Zdrowia

Sekcja działa od 1991 roku. Jej głównymi celami i zadaniami są: rozwój badań z zakresu psychologii zdrowia, psychoprofilaktyki oraz psychologicznych aspektów chorób somatycznych, wymiana informacji i wiedzy, działalność edukacyjna i dydaktyczna, tworzenie programów promocji zdrowia oraz wprowadzanie ich w życie, popularyzacja osiągnięć polskich psychologów zdrowia na forum międzynarodowym. Członkowie angażują się w konferencje (w tym doroczne konferencje Europejskiego Towarzystwa Psychologii Zdrowia (EHPS)), zjazdy naukowe PTP oraz własne konferencje i sympozja naukowe.

Przewodnicząca Sekcji: prof. dr hab. Helena Wrona-Polańska

Kontakt:

Strona internetowa: www.spzptp.wordpress.com

Sekcja Psychoterapii

Aktualnie trwa przebudowa strony internetowej, co utrudnia dostęp do aktualnych działań sekcji. Działa ona jednak aktywnie już od 1997 roku, skupiając się na tematyce psychoterapii. Organizuje Konferencje, spotkania, debaty i publikuje materiały wspierające rozwój praktyki psychoterapeutycznej. Jej celem jest dbanie o standardy etyczne i zawodowe, wspieranie i umożliwianie rozwoju członków i dziedziny oraz reprezentowanie grupy zawodowej psychoterapeutów. Sekcja współpracuje z krajowymi i międzynarodowymi towarzystwami psychoterapeutycznymi.

Przewodnicząca Sekcji: dr Bogusława Piasecka

Kontakt:

Strona internetowa: www.sekcjapsychoterapii.pl

Sekcja Socjoterapii

Sekcja powstała niedawno i niestety nie posiada na ten moment swojej strony internetowej. Przewodniczącym sekcji jest mgr Maciej Ćwiek. Sekcja, jak wskazuje nazwa, skupia się na socjoterapii jako formie wsparcia psychologicznego. 

Polskie Towarzystwo Psychologiczne (PTP) jest ogólnopolską organizacją zrzeszająca psychologów w działaniach na rzecz rozwoju psychologii jako nauki i praktyki zawodowej. PTP ma długą historię, powstało bowiem w 1907 roku. Wtedy było organizacją lokalną w Warszawie pod zaborem rosyjskim. Po drugiej wojnie światowej doszło do reaktywacji Towarzystwa już przy ogólnopolskim charakterze.

Od ponad stu lat PTP jednoczy psychologów we wspólnym celu, jakim jest rozwijanie i popularyzowanie psychologii przy jednoczesnym dbaniu o standardy etyczne. Psychologia jako nauka powinna mieć na celu pomaganie ludziom w zachowywaniu i przywracaniu zdrowia. Działanie Towarzystwa ma tworzyć środowisko inspirujące do rozwoju i działania w wymiarze badawczym i praktycznym, skoncentrowana na profesji i etosie, by rozwój dziedziny był merytoryczny oraz etyczny. PTP reprezentuje również psychologów jako grupę zawodową w kontaktach z władzami, jak chociażby temat ustawy o zawodzie psychologa.

PTP to nie tylko Towarzystwo, ale również Pracownia Testów Psychologicznych – największy wydawca testów psychologicznych w Polsce. Pracownia Testów Psychologicznych publikuje narzędzia polskich i zagranicznych autorów, a także książki dotyczące diagnozy i innych praktycznych zastosowań psychologii.

Członkostwo w PTP można podzielić na członków zwyczajnych (tj. osoby z tytułem magistra psychologii) oraz nadzwyczajnych (studentów psychologii po co najmniej 3 latach studiów oraz magistrów kierunku innego niż psychologia).