Mindfulness swoje pochodzenie zawdzięcza tradycji buddyjskiej. W języku palijskim (a takim posługiwały się osoby praktykujące buddyzm) istnieje dawny odpowiednik mindfulness – sati. Słowo to można tłumaczyć m. in. jako pamięć i świadomość zmienności wszystkich zjawisk (co było ważne w idei buddyzmu). Współcześnie, dzięki pracy prof. Jona Kabat-Zinna, termin ten zmienił swoje znaczenie i jest rozumiany jako „kierowanie uwagi w szczególny sposób: celowo, w bieżącej chwili i bez oceniania” (Sun, 2014). Na czym polega praktyka mindfulness i jakie może mieć korzyści dla zdrowia?

Czym jest mindfulness?

Mindfulness to umiejętność bycia w chwili obecnej. Wiąże się ona ze świadomością i akceptacją własnych myśli oraz doznań płynących z ciała i z otoczenia. Na początkowym etapie treningu osiągnięcie stanu uważności niejednokrotnie sprawia trudność. Jednak wraz z powtarzaniem ćwiczeń staje się to łatwiejsze, a osoby praktykujące coraz częściej czują się obecne i spokojne.

W latach 70. XX wieku, kiedy Jon Kabat-Zinn stworzył program MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction), termin “mindfulness” zyskał w psychologii dużą popularność. Metoda dedykowana była pacjentom doświadczającym stresu, lęku, depresji lub chronicznego bólu. 

20 lat później profesorowie Zindel Segal, Mark Williams i John Teasdale rozszerzyli MBSR o elementy terapii poznawczej, w wyniku czego powstała MBCT (Mindfulness-Based Cognitive Therapy). Terapia poznawcza oparta na uważności okazała się skuteczną metodą zapobiegania nawrotom depresji (Polskie Towarzystwo Mindfulness, 2017).

Jak praktykować mindfulness na co dzień?

Mindfulness praktykować można w dowolnej chwili. Jak to zrobić? Należy skoncentrować się, w pełni przeżywać dany moment i odczuwać go wszystkimi zmysłami.

Praktyka uważności może dotyczyć niemal każdej czynności, nawet tak prozaicznej jak mycie rąk. Warto wtedy skierować uwagę na szum wody, poczuć jej ciepło na skórze, zapach mydła czy fakturę ręcznika. Zaskakujące jest, jak wiele można odczuć dzięki pełnemu skupieniu na wykonywanym działaniu. Kolejnym sposobem jest uważne picie kawy lub herbaty, skupiając się na jej smaku i temperaturze. Celebrowanie takich momentów w ciągu dnia pozwala uspokoić układ nerwowy, wrócić do tu i teraz i zastanowić się nad samopoczuciem. 

Inne formy aktywności, wspierające rozwijanie uważności, to ćwiczenia oddechowe, joga, fotografia, kolorowanki dla dorosłych, uważne słuchanie muzyki czy obserwowanie świata zewnętrznego (Żejmo, 2022). Ważne w tym czasie jest też usuwanie dystraktorów – wyłączenie telefonu czy telewizji, które odciągają nas od odpoczynku, zalewają informacjami i stwarzają presję bycia zawsze dostępnym.

Mindfulness w praktyce psychologicznej

Jak wskazano wcześniej – rozwijanie uważności nie wymaga specjalistycznych narzędzi ani przebywania w szczególnym miejscu. Praktyka ta jest dostępna dla każdego, w dowolnym czasie. Prostota jej aplikacji oraz korzyści dla zdrowia psychicznego sprowokowały psychologów do badań i pogłębionej analizy tego tematu.

Protokoły uważności w terapii

Uważność wpływa na jakość relacji psychologa i klienta, a to, w ostatecznym rozrachunku, ma duże znaczenie w procesie leczenia. Z tego powodu praktyka ta znajduje zastosowanie w różnych programach wsparcia terapeutycznego. Do najpopularniejszych z nich zaliczamy: program redukcji stresu oparty na uważności (Mindfulness-Based Stress Reduction – MBSR) (Kabat-Zinn, 1990; za: Mace, 2007); terapii poznawczej opartej na uważności (Mindfulness-Based Cognitive Therapy – MBCT) (Segal i in., 2002; za: Mace, 2007) czy trening uważnego jedzenia (Mindfulness-Based Eating Awareness Training – MB-EAT) (Kristeller i Hallett, 1999; za: Mace, 2007).

Redukcja stresu i uważność

Jak wskazano wcześniej, MBSR i MBCT są ze sobą powiązane. Program MBSR został stworzony dla pacjentów klinicznych, którzy cierpieli z powodu bólu i chronicznego stresu. Zastosowanie programu obniżyło także poziom lęku i objawy depresji u tych pacjentów (Reibel i in., 2001; za: Mace, 2007). 

Z kolei terapia poznawcza oparta na uważności jest 8-tygodniowym programem, który łączy techniki poznawcze z mindfulness. Osoby korzystające z tej pomocy uczą się obserwacji swoich myśli i dystansowania się od nich (decentralizacja) oraz samowspółczucia. Dzięki temu rozumieją, jak ich dialog wewnętrzny wpływa na to, jak się czują. Program okazał się skuteczny w zapobieganiu nawracającym epizodom depresji (Teasdale i Williams, 2016).

Trening uważnego jedzenia

Badania wskazują, że programy łączące praktykę medytacyjną z ćwiczeniami mindfulness, takie jak MBSR i MBCT, mają wysoką skuteczność w pomocy osobom otyłym w by kontrolowaniu zachowań związanych z jedzeniem (np. napadów, jedzenia emocjonalnego czy restrykcyjnych diet) oraz w redukcji masy ciała (National Center for Complementary and Integrative Health [NCCIH], 2022).

Ten dobroczynny wpływ zainspirował psychologów do stworzenia MB-EAT. Jest to trening uważnego jedzenia, który jest rozszerzeniem dwóch powyższych programów. Zaprojektowano go dla osób cierpiących z powodu zespołu kompulsywnego objadania się. Program opiera się na idei mindful eating i redukcji poczucia winy, wynikającego z braku kontroli nad ilością spożywanego pokarmu.

Korzyści wynikające ze stosowania mindfulness

Aby sprawdzić skuteczność praktyk mindfulness porównuje się ich rezultaty z innymi stosowanymi metodami leczenia np. terapią poznawczo-behawioralną (Cognitive Behavioral Therapy – CBT). Analiza przeprowadzona przez NCCIH (2022) wykazała, że nauka medytacji uważności była równie skuteczna w łagodzeniu objawów depresji i lęku, jak inne formy terapii. 

Raport wskazał również na istotną rolę uważności w redukcji dolegliwości bólowych, szczególnie chronicznych. Podczas treningu, polegającego na obserwacji i akceptacji doznań, pacjenci uczą się większej subiektywnej tolerancji bólu. Należy jednak dodać, że techniki te nie wykazały podobnej skuteczności w przypadku krótkotrwałego bólu pooperacyjnego, bólu głowy czy uogólnionego bólu mięśniowo-szkieletowego (obejmującego mięśnie, ścięgna i nerwy w obrębie całego ciała). Zrozumienie tych ograniczeń pozwala na odpowiednie planowanie interwencji z użyciem mindfulness.

Znajduje się również zastosowanie technik mindfulness u osób cierpiących z powodu uzależnień. Wśród pacjenci, którzy przeszli program profilaktyki nawrotów opartej na uważności (Mindfulness-Based Relapse Prevention – MBRP), odnotowano poprawę w zakresie regulacji głodu substancji oraz odczuwalnych objawów zespołu odstawienia. Wyniki prób klinicznych wskazały na skuteczność podobną do innych metod, jak edukacja zdrowotna i terapia poznawczo-behawioralna.

Warto jednak zachować naukową ostrożność przy interpretacji powyższych danych. Po pierwsze testowane są różne praktyki uważności (brak standaryzacji), a wyniki często nie są jednoznaczne. Niekiedy badania są niskiej jakości lub zagrożone stronniczością.

Prawda czy fałsz? – Obalamy mity na temat mindfulness

Czy mindfulness może przynieść negatywne efekty?

Dane z raportu NCCIH (2022) wskazują, że około 8% osób może doświadczyć trudności w wyniku treningu uważności (np. nasilony stan lęku), co stanowi podobny odsetek, jak w przypadku korzystania z innych form pomocy psychologicznej. W innym badaniu (Hirshberg i in., 2022; za: NCCIH, 2022) wykazano, że terapia mindfulness nie przynosi gorszych konsekwencji niż brak terapii. 

Czy mindfulness to tylko medytacja?

Nie – medytacja to pochodząca ze Wschodu technika, która polega na wykonywaniu różnych ćwiczeń oddechowych, obserwacji swoich myśli, emocji i ciała, trwaniu w spokoju. Istnieje wiele rodzajów medytacji, rozwijających określonych umiejętności.

Uważność to natomiast obserwowanie chwili obecnej. Można ją praktykować wykonując codzienne czynności, a programy terapeutyczne oparte na uważności wcale nie muszą zawierać formalnych praktyk medytacyjnych. 

Tych pojęć nie należy utożsamiać, chociaż często występują razem. Dlaczego? Medytacja jest skutecznym sposobem praktykowania mindfulness. Jednocześnie może być też sposobem na odstresowanie, wizualizację, modlitwę i inne cele, które nie są równoznaczne z uważnością.

Czy mindfulness to rozwiązanie na wszystko?

Mimo, że przeprowadzono wiele badań potwierdzających dobroczynne efekty mindfulness na redukcję stresu, lęku, depresji i innych symptomów, nie jest to jedyna ani uniwersalna metoda wsparcia. Mindfulness może też zwyczajnie komuś nie odpowiadać. Dużo zależy od cech osobowości osobowości i potrzeb danej osoby. Warto w tym miejscu podkreślić, aby osoby cierpiące fizycznie lub psychicznie, w pierwszej kolejności zgłosiły się po pomoc do specjalisty.

Podsumowanie

Idea mindfulness była znana buddystom już 2500 lat temu. Od tego czasu jedynie się rozwija – ludzie wciąż praktykują i czerpią z tego wiele korzyści, co potwierdzają też badania naukowe. Po przeczytaniu artykułu warto poświęcić chwilę na refleksję: “Jak mogę wpleść tę praktykę do mojej codzienności?”. Najlepiej zacząć od czegoś bardzo prostego jak 3 uważne oddechy lub opisane wcześniej powolne mycie rąk. Każdy moment jest dobry, żeby wrócić do tu i teraz.

Bibliografia

Mace, C. (2007). Mindfulness in psychotherapy: An introduction. Advances in Psychiatric Treatment, 13(2), 147–154. https://doi.org/10.1192/apt.bp.106.002923 

NCCIH. (2022, czerwiec). Meditation and mindfulness: Effectiveness and safety. https://www.nccih.nih.gov/health/meditation-and-mindfulness-effectiveness-and-safety 

Polskie Towarzystwo Mindfulness. (2017). MBCT. http://mindfulness.com.pl/mindfulness/mbct/ 

Sun, J. (2014). Mindfulness in context: a historical discourse analysis. Contemporary Buddhism, 15(2), 394–415. https://doi.org/10.1080/14639947.2014.978088 

Teasdale, J. i Williams, M. (2016). Praktyka uważności: Ośmiotygodniowy program ćwiczeń pozwalający uwolnić się od depresji i napięcia emocjonalnego. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Żejmo, J. (2022). Praktyka mindfulness jako skuteczna metoda poprawy umiejętności radzenia sobie ze stresem. Edukacja Humanistyczna, 2(47).

Sztuczna inteligencja niespodziewanie wkroczyła do naszego życia, przejmując wiele ról, w tym także społecznych. Jej fundamenty zostały jednak ustanowione już w 1950 roku, kiedy Alan Turing postawił pytanie: „Czy maszyny potrafią myśleć?” To pytanie zapoczątkowało długotrwały proces, w którym dwie na pierwszy rzut oka odmienne dziedziny zaczęły się wzajemnie inspirować. Od tego czasu psychologia oraz sztuczna inteligencja pozostają w nieustannej, fascynującej współzależności.

Właśnie tę długotrwałą współpracę badali Alice J. O’Toole oraz Elliot A. Ludvig (2019), podkreślając, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat tempo tej interakcji znacznie wzrosło. Czas, w którym sztuczna inteligencja zaczęła osiągać umiejętności porównywalne z ludzkimi, otworzył przed psychologią zupełnie nowe perspektywy zarówno w badaniach, jak i w praktyce klinicznej. 

Ucieleśniona sztuczna inteligencja w psychologii 

Współcześnie ewolucja technologii wychodzi poza ramy ekranu komputerowego, zyskując fizyczny wymiar pod postacią ucieleśnionej sztucznej inteligencji (tzw. Embodied AI). Jak wskazują Amelia Fiske, Piotr Henningsen i Alena Buyx (2019), AI przestała być jedynie kodem, dziś to także roboty społeczne i wirtualni agenci stają się realnym wsparciem w procesach pomocowych. 

Sympatycy AI uważają, że ucieleśniona AI może okazać się szczególnie skuteczna tam, gdzie tradycyjny kontakt może być dla pacjenta zbyt obciążający. Znajduje zastosowanie w pracy z grupami wymagającymi specyficznych form oddziaływania, takimi jak osoby w spektrum autyzmu czy seniorzy zmagający się z demencją. Według badaczy, tacy „cyfrowi terapeuci” mogą ułatwiać przełamywanie barier wstydu i zwiększać zaangażowanie pacjentów, oferując im bezpieczną przestrzeń do ćwiczeń społecznych lub poznawczych. Jednocześnie autorzy ostrzegają, że ta innowacja niesie ze sobą istotne wyzwania etyczne – od ryzyka uprzedmiotowienia relacji, po niebezpieczeństwo traktowania technologii jako taniego zamiennika dla kontaktu z człowiekiem. Wkraczając w nowy etap współpracy człowieka z maszyną, należy zapewnić, aby algorytmy ucieleśnione wspierały, a nie zastępowały autentyczną obecność terapeutyczną.

Kto bierze odpowiedzialność, gdy kod zawiedzie?

W dyskusji o cyfryzacji gabinetów często zapominamy, że psychologia to nie tylko zbiór technik, ale przede wszystkim relacja oparta na zaufaniu i etyce. Właśnie tutaj pojawia się jeden z najsilniejszych argumentów przeciwko zastąpieniu psychologa przez AI: kwestia odpowiedzialności. Zgodnie z Kodeksem Etyczno-Zawodowym Psychologa PTP, rola psychologa nierozerwalnie wiąże się z nieprzenoszalną odpowiedzialnością za podejmowane działania oraz ich bezpośrednie i długofalowe skutki dla klienta.   

Algorytm, nawet w swojej najbardziej zaawansowanej i zmaterializowanej formie, pozostaje jedynie narzędziem wykonawczym. Nie posiada on podmiotowości moralnej ani prawnej, co oznacza, że w sytuacjach krytycznych, takich jak błąd diagnostyczny czy interwencja w stanach zagrożenia życia, maszyna nie może przejąć odpowiedzialności etycznej za decyzje. Odpowiedzialność ta zawsze musi spoczywać na człowieku, który posiada nie tylko wiedzę, ale i zdolność do moralnej oceny sytuacji, której kod źródłowy nigdy nie zdoła w pełni oddać. 

Należy zwrócić również uwagę na brak badań w temacie wpływu AI na zdrowie psychiczne oraz zweryfikowanych skutków długoterminowych. AI jest stosunkowo nową technologią, zyskującą na popularności i musi minąć jeszcze kilka lat zanim jej wpływ i znaczenie zostaną dobrze przebadane i zweryfikowane.

Edukacja jest kluczem do oswojenia technologii 

Mimo głębokich historycznych powiązań między psychologią a technologią, wdrożenie rozwiązań opartych na AI w codzienną praktykę wciąż budzi u wielu specjalistów zrozumiały lęk. Sukces cyfrowej transformacji w naszej dziedzinie zależy bowiem nie tyle od samego zaawansowania algorytmów, co od postaw przyszłych ekspertów. Badania Sabriny Gado i współpracowników (2023), przeprowadzone wśród studentów psychologii, jasno wskazują, że gotowość do korzystania z AI zależy od dwóch kluczowych czynników: postrzeganej użyteczności (narzędzie musi być realnie pomocne) oraz łatwości obsługi. Autorki dowodzą, że zamiar wykorzystania algorytmów w pracy klinicznej rośnie wraz z poziomem kompetencji cyfrowych (tzw. AI literacy) oraz wsparciem środowiska zawodowego. Psycholog, który rozumie mechanizmy działania sztucznej inteligencji, przestaje postrzegać ją jako zagrożenie dla swojej roli, a zaczyna widzieć w niej instrument diagnostyczny. Głównym wnioskiem płynącym z tych badań jest konieczność pilnej reformy programów studiów. Włączenie wiedzy o AI do formalnej edukacji pozwoli nie tylko zredukować lęk przed automatyzacją, ale przede wszystkim przygotuje psychologów do pełnienia roli etycznych ekspertów, nadzorujących rozwój nowoczesnych systemów wsparcia zdrowia psychicznego. 

Podsumowując, mimo dynamicznego rozwoju sztucznej inteligencji, w psychologii odgrywa ona jedynie rolę wspierającą. To znaczy, że technologia nie jest celem sama w sobie, lecz stanowi pomoc wymagającą ciągłej obserwacji. Algorytmy mogą naśladować empatię i przetwarzać dane, jednak brak moralnej podmiotowości sprawia, że nie są w stanie nawiązać prawdziwego, ludzkiego kontaktu z pacjentem. 

Nie możemy ignorować prawdziwej pomocy, jaką technologia wnosi w nasze codzienne życie. Sztuczna inteligencja w głównej mierze stanowi sposób na poprawę dokładności diagnostycznej i zaoszczędzenie czasu, który zazwyczaj spędzamy na kwestiach technicznych. Dzięki niej mamy możliwość szybkiej analizy skomplikowanych wzorców danych czy opracowywania indywidualnych zaleceń, co w praktyce umożliwia nam skoncentrowanie się na tym, co najważniejsze – na prawdziwej relacji z drugim człowiekiem. 

Tak ogromne możliwości wiążą się z nowymi zobowiązaniami. Mądre korzystanie z tych rozwiązań wymaga pewnej profilaktyki – krytycznego podejścia do generowanych wyników oraz świadomości ograniczeń technologii. W końcu to psycholog jest jedynym, który może zapewnić bezpieczeństwo i ponosi odpowiedzialność za proces wsparcia.

Czy AI faktycznie zastąpi psychologa-człowieka? Odpowiedź brzmi: algorytm potrafi rozpoznać statystyczne wzorce i zasady, ale nie potrafi naprawdę współodczuwać. Technologia nie może zastąpić kogoś, kto zna ból nie dlatego, że przetworzył ogromne zbiory danych, lecz dlatego, że jest po prostu człowiekiem.

Wyzwanie dla nowoczesnej edukacji stanowi zatem kształcenie specjalistów, którzy nie tyle ustąpią miejsca systemom algorytmicznym, ale również będą umieli mądrze i krytycznie nimi sterować, zachowując jednocześnie humanistyczne podstawy swojego zawodu.

Bibliografia 

Fiske, A., Henningsen, P., Buyx, A. (2019). Your Robot Therapist Will See You Now: Ethical Implications of Embodied Artificial Intelligence in Psychiatry, Psychology, and Psychotherapy. JMIR 

Gado, S., Kempen, R., Bipp, T. (2023). Artificial intelligence in psychology: How can we enable psychology students to accept and use artificial intelligence? Current Psychology. 

O’Toole, A. J., Ludvig, E. A. (2019). The use of artificial intelligence in psychology: A historical perspective. 

Polskie Towarzystwo Psychologiczne (2018). Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa 

Niekiedy słyszymy radę „Może warto udać się do specjalisty?”. Wtedy zastanawia nas: “Ale do którego?”. W informacyjnym szumie łatwo dziś o dezorientację, gdy hasła “psycholog” i „psychoterapeuta” bywają (błędnie) używane zamiennie. Aby rozwiać te wątpliwości, przyjrzymy się kompetencjom specjalistów od zdrowia psychicznego oraz podpowiemy, do kogo udać się z konkretnym problemem.

Decyzja o sięgnięciu po wsparcie w kryzysie psychicznym to akt odwagi i ważny krok w stronę dobrostanu. Aby jednak pomoc była skuteczna, musi być dobrana adekwatnie do potrzeb. Tak jak nie szukamy pomocy u okulisty przy bólu zęba, tak w obszarze zdrowia psychicznego kluczowe jest trafienie do specjalisty o odpowiednich kwalifikacjach. W Polsce system opieki opiera się na trzech głównych filarach. Oto co warto o nich wiedzieć.

Psycholog – diagnosta i specjalista pierwszego kontaktu w kryzysie

Psycholog to osoba, która ukończyła 5-letnie studia magisterskie z psychologii. Posiada kompetencje w zakresie diagnozy m.in. osobowości, funkcjonowania poznawczego, inteligencji itp. Można go określić mianem specjalisty pierwszego kontaktu od zdrowia psychicznego, gdyż konsultacja psychologiczna może określić potrzebę skorzystania ze wsparcia innych specjalistów. 

Czym zajmuje się psycholog? 

Jego głównym narzędziem jest diagnoza psychologiczna (za pomocą testów np. funkcji poznawczych, inteligencji, osobowości). Oferuje też poradnictwo i wsparcie psychologiczne, ukierunkowane na rozwiązanie bieżących trudności życiowych (np. żałoba, nagła utrata pracy, problemy wychowawcze). Należy pamiętać, że poradnictwo nie jest procesem psychoterapii.

Kiedy warto rozważyć pójście do psychologa?

• Gdy potrzebujesz rzetelnej diagnozy lub opinii (np. w orzecznictwie, szkole, pracy).
• Gdy przeżywasz nagły kryzys i potrzebujesz doraźnej pomocy w odzyskaniu równowagi.
• Gdy szukasz psychoedukacji – chcesz rozpoznać mechanizmy swojego zachowania, emocji.

Psychiatra – lekarz medycyny, specjalista od biochemii mózgu

Psychiatra to lekarz, który po studiach odbył specjalizację z psychiatrii. W odróżnieniu od psychologa i psychoterapeuty, jest skupiony na biologicznych i organicznych podstawach funkcjonowania psychiki. Ma uprawnienia do pełnej oceny stanu zdrowia (m.in. przez badania fizykalne, obrazowe, laboratoryjne). W razie potrzeby może wdrożyć leczenie farmakologiczne.

Czym zajmuje się psychiatra? 

Jego główne zadanie to postawienie diagnozy nozologicznej (np. epizod depresyjny, schizofrenia), a także dobranie właściwej farmakoterapii, co wiąże się z wystawianiem recept, zwolnień lekarskich (L4) i skierowań do szpitala czy na leczenie sanatoryjne. Należy podkreślić, że leki nie służą do “naprawiania” problemów czy “tłumienia emocji”, lecz do regulacji układu nerwowego (poziomu neuroprzekaźników w mózgu), co umożliwia podjęcie pracy nad sobą.

Kiedy warto rozważyć pójście do psychiatry?

• Gdy Twoje objawy są na tyle silne, że uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie (np. głęboka apatia i lęk uniemożliwiające wyjście z domu, poważne zaburzenia snu).
• Gdy pojawiają się u Ciebie stany zagrażające życiu lub zdrowiu (myśli samobójcze, objawy psychotyczne).
• Gdy potrzebujesz konsultacji medycznej, aby wykluczyć przyczyny somatyczne (cielesne) swojego złego samopoczucia (np. z zaburzeń hormonalnych).

Psychoterapeuta – specjalista od leczenia i głębokiej zmiany

To profesja, która wciąż budzi najwięcej nieporozumień. Należy podkreślić, że dyplom magistra psychologii nie uprawnia do prowadzenia psychoterapii, rozumianej jako długoterminowy proces terapeutyczny. Psychoterapeuta posiada wykształcenie wyższe, a także ukończył specjalistyczne szkolenie podyplomowe w określonym nurcie terapeutycznym, które zazwyczaj trwa cztery lata. 

Czym się zajmuje psychoterapeuta? 

Prowadzi proces leczenia oparty na profesjonalnej relacji, rozmowie i charakterystycznych dla danego nurtu technikach np. analiza wzorców myślenia w nurcie poznawczo-behawioralnym. Zwykle psychoterapia to długofalowy proces, ukierunkowany na trwałą zmianę funkcjonowania, leczenie zaburzeń (np. lękowych czy odżywiania) lub modyfikację struktury osobowości.

Gwarancją bezpieczeństwa pacjenta jest fakt, że rzetelny psychoterapeuta regularnie korzysta z superwizji (konsultacji swojej pracy u specjalisty o wyższych kwalifikacjach) i przestrzega norm Kodeksu Etycznego towarzystwa zawodowego np. Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

Kiedy warto rozważyć pójście do psychoterapeuty?

• Gdy zmagasz się z zaburzeniami psychicznymi, takimi jak: zaburzenia lękowe, zaburzenia odżywiania, depresja czy syndrom DDA (Dorosłe Dzieci Alkoholików).
• Gdy zauważasz niszczące schematy: Twoje relacje lub reakcje na trudne sytuacje powtarzają się według bolesnego, utrudniającego życie wzorca.
• Gdy farmakoterapia pomaga ustabilizować Twój stan, ale czujesz potrzebę zrozumienia i wypracowania zmiany u źródła problemu.
• Gdy szukasz trwałej zmiany: chcesz lepiej poznać siebie, swoje emocje i mechanizmy, które kierują Twoim zachowaniem.

Podsumowanie – kogo wybrać?

System opieki nad zdrowiem psychicznym bazuje na interdyscyplinarności. Często połączenie farmakoterapii u psychiatry z pracą nad schematami u psychoterapeuty to najskuteczniejszy model leczenia (np. depresji). Jeśli zastanawiasz się, gdzie skierować pierwsze kroki – zacznij od konsultacji psychologicznej. Wskazani specjaliści dysponują wiedzą, pozwalającą dopasować adekwatne wsparcie do trudności, z jaką się zmagasz. Najważniejsze to, aby nie mierzyć się z nią w samotności. Szukanie pomocy to nie słabość, lecz wyraz odpowiedzialności za siebie i troski. Nie można zapomnieć, że podłożem objawów psychicznych mogą być inne problemy zdrowotne. Dlatego tak istotna jest kompleksowa ocena zdrowia, obejmująca badania krwi oraz konsultację endokrynologiczną, aby wykluczyć m.in. zaburzenia tarczycy czy gospodarki hormonalnej.

Bibliografia

Czabała, J. C. (2013). Czynniki leczące w psychoterapii. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gałecki, P., & Eichstaedt, K. (2023). Psychiatria. Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner. Grzesiuk, L., & Suszek, H. (Red.). (2012). Psychoterapia. Szkoły i metody. Podręcznik akademicki. Wydawnictwo Naukowe PWN. 

Polskie Towarzystwo Psychologiczne. (2023). Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa. Pobrane z: http://www.ptp.org.pl/

Sęk, H. (Red.). (2005). Psychologia kliniczna. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1516). 

Temat zdrowia psychicznego budzi coraz większe zainteresowanie społeczeństwa. Badania wskazują na to, że ludzie współcześnie mają słabszą odporność i są częściej diagnozowani pod kątem zaburzeń psychicznych (Vahratian i in., 2021; Patin i Quintana-Murci, 2025). Istotnym jest, by nie bać się sięgać po specjalistyczną pomoc. W procesie poszukiwania dobrego specjalisty można napotkać różne trudności – koszt wizyty, wątpliwości dotyczące kwalifikacji specjalisty, dylematy moralne, poczucie wstydu. Poniżej znajdziesz kilka wskazówek, które mogą pomóc ułatwić ten proces.  

Jak wybrać psychologa i odważyć się na wizytę? 

Co sprawdzić przy poszukiwaniu specjalisty?  

• Tytuł magistra psychologii (po ukończeniu 5-letnich studiów wyższych) 

• W jakim obszarze psychologii działa zawodowo (np. lęk, kryzysy) 

• Posiadane uprawnienia (ukończone kursy, szkolenia) 

• Doświadczenie zawodowe 

• Forma kontaktu (online/stacjonarnie)  

• Cena ≠ jakość  

• Jak siebie prezentuje  

Czy 1000 pięciogwiazdkowych opinii stanowi gwarancję, że dany psycholog będzie odpowiedni również dla Ciebie? 

Wbrew pozorom – nie, bowiem kwestia oceny drugiej osoby jest wysoce indywidualną. Nasze postrzeganie innych zależy od wielu czynników, takich jak normy kulturowe, wygląd, styl wypowiedzi, ton głosu, a nawet poziom samooceny. Co więcej, badania wskazują, że pierwsze wrażenie o osobie kształtuje się w ciągu około 8 sekund. Właśnie dlatego „najlepszy” psycholog w Polsce może się okazać dla danej jednostki nieodpowiedni, co nie powinno zniechęcać. Dobre opinie są wskaźnikiem, którym możemy się kierować, ale nasze osobiste odczucia przy konsultacji są istotne i powinniśmy brać je pod uwagę, niezależnie od czynników wewnętrznych. 

Pierwsza wizyta 

Nie musisz mieć „poważnego powodu” ani wiedzieć, na czym polega problem, żeby umówić się na konsultację. Psycholog udzieli Ci wsparcia i pomoże uporządkować chaos w głowie. Na początku specjalista przedstawi Ci zasady współpracy i działania, do podjęcia których jest zobowiązany w określonych sytuacjach.  

Wspólnie ustalicie cele, nad którymi będziecie pracować, w jaki sposób możecie je realizować oraz co do tego będzie potrzebne. Nie bój się zadawać pytań, jeżeli coś jest dla Ciebie niejasne. W towarzystwie kompetentnej osoby łatwiej jest rozstrzygnąć dylematy i poszerzyć wiedzę. Psycholog nie poda gotowych rozwiązań, ponieważ Ty znasz siebie i swoje życie najlepiej. Lecz pomoże Ci je wydobyć z Twoich własnych potrzeb, preferencji, stylu życia oraz posiadanych zasobów.  

W gabinecie psychologa powinna panować swobodna przestrzeń na przeżywanie emocji: brak poczucia bycia ocenianym/-ą, brak narzucania decyzji lub rad w stylu „Weź się w garść!”. Masz prawo płakać, śmiać się, złościć, wygadać się, a czasem milczeć. Pamiętaj, że nie jesteś do niczego zobowiązany/a. Nie ma nic złego w tym, że coś Ci nie pasuje i chciałbyś/-abyś zrezygnować po pierwszej wizycie. To jest istotna informacja, być może sygnał, że jeszcze nie jesteś gotowy/-a albo musisz poszukać innego specjalisty. 

Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra? 

Sygnały ostrzegawcze w opisie profilu psychologa 🚩 

• 100% skuteczności 

• Szybkie rozwiązanie problemu 

• Brak informacji o wykształceniu  

• „Pomagam we wszystkim”  

• „Po wizycie zapomnicie o wszystkich swoich problemach” 

Podsumowanie 

Praca nad problemami to kontinuum działań i refleksji. Czasem spotka Cię chwila zwątpienia i pytanie „Czy to w ogóle ma sens?”. Ważne jest jednak pozwolenie sobie na szczerą refleksję i odwagę, by sięgnąć po pomoc. Zdrowie psychiczne jest równie ważne, jak zdrowie fizyczne. Przełamywanie utrwalonych uprzedzeń wobec sięgania po wsparcie psychologiczne przynosi korzyści dla samej osoby, jak również całego systemu, w którym funkcjonuje, tj. życia rodzinnego, relacji partnerskich i przyjacielskich, czy środowiska zawodowego. Decyzja o skorzystaniu z pomocy psychologicznej to przede wszystkim wyraz troski o siebie i swoje zdrowie. Wiele zmian zaczyna się od prostej myśli w głowie. A Ty potrafisz nadać jej kierunek i barwy, które będą prowadzić do tego, co chciane? 

Bibliografia: 

Alfuqaha, O. A., Al-Masarwah, U. M., Al Talahin, F. M., & Altarawneh, R. T. (2025). The Effect of Psychological First Aid Interventions on Self-Efficacy and Professional Quality of Life Among Physicians: A Quasi-Experimental Study. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 15(12), 245. https://doi.org/10.3390/ejihpe15120245 

Polskie Towarzystwo Psychologiczne. (2018). Kodeks etyczny psychologa. https://psych.org.pl/dla-psychologow/kodeks-etyczny 

Patin, E. i Quintana-Murci, L. (2025). Śledzenie ewolucji ludzkiej odporności poprzez starożytne DNA. Roczny Przegląd Immunologii, 43, 57–82. https://doi.org/10.1146/annurev-immunol-082323-024638 

Vahratian, A., Blumberg, S. J., Terlizzi, E. P. i Schiller, J. S. (2021). Symptoms of Anxiety or Depressive Disorder and Use of Mental Health Care Among Adults During the COVID-19 Pandemic — United States, August 2020–February 2021. MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report, 70(13), 490–494. DOI: 10.15585/mmwr.mm7013e2 

Polskie Towarzystwo Psychologiczne dzieli się na oddziały, działające w 21 miastach w Polsce, oraz sekcje. Sekcje skupiają się na konkretnej dziedzinie i specjalności. Powstają one z inicjatywy członków PTP przy zgodzie Zarządu Głównego, jeśli zbierze się co najmniej 10 członków zainteresowanych działaniem w sekcji. Aktualnie na stronie głównej Polskiego Towarzystwa Psychologicznego wyróżnionych jest 14 sekcji o różnej tematyce, aktywności oraz lokalizacji. Zasady członkostwa oraz ubiegania się o członkostwo są
ustalane indywidualnie przez daną sekcję. Informacje można znaleźć na stronie PTP lub skontaktować się mailowo. Zazwyczaj konieczne jest złożenie deklaracji członkostwa, tak jak w przypadku dołączenia do danego oddziału PTP.

Przyjrzyjmy się im pokrótce, by wiedzieć w jakich dziedzinach możemy się rozwijać w PTP.

Sekcja Diagnozy Psychologicznej

Sekcja Diagnozy Psychologicznej powstała już w 2012 roku jako owoc współpracy placówek naukowych, medycznych, sądowych oraz WOT PTP i Pracowni Testów Psychologicznych. Połączył ich wspólny cel – rozwój profesjonalizmu w diagnozie psychologicznej. Celem działalności Sekcji jest tworzenie oraz promowanie najlepszych praktyk w dziedzinie diagnozowania.

Przewodnicząca Sekcji: prof. dr hab. Grażyna Krasowicz-Kupis

Kontakt:

Strona internetowa: www.sekcjadiagnozy.wordpress.com

Sekcja Interwencji Kryzysowej

Sekcja powołana przez mgr Anettę Mackiewicz. Jak sugeruje nazwa, działania sekcji skupiają się na temacie interwencji kryzysowych. Na ten moment na stronie PTP niestety nie ma informacji dot. kontaktu ani strony internetowej sekcji, co może sugerować, że dopiero zaczyna ona swoje działania.

Sekcja Neuropsychologii

Sekcja Neuropsychologii została reaktywowana w 2018 roku pod przewodnictwem prof. dr hab. Emilii Łojek i od tego czasu prężnie działa. Jak wskazuje nazwa, sekcja zrzesza neuropsychologów klinicznych dorosłych oraz dzieci  i młodzieży, oraz neuropsychologów poznawczych. Sekcja jest członkiem Federation of the European Societies of Neuropsychology (FESN), co umożliwia członkom udział w wykładach, konferencjach i kongresach organizowanych przez FESN. Poprzez członkostwo w FESN, uczestnicy Sekcji Neuropsychologii mogą nawiązać kontakty z innymi młodymi naukowcami w ramach projektów naukowych i badań.

Przewodnicząca Sekcji: prof. dr hab. Emilia Łojek

Strona internetowa: neuropsych.org.pl

Sekcja Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniach – PSR

Sekcja skupia się na podejściu skoncentrowanym na rozwiązaniach w terapii. Przewodniczącym sekcji jest mgr Luis Alarcon Arias – psychoterapeuta i superwizor TSR. Strona internetowa sekcji tymczasowo nie działa, co utrudnia prześledzenie działań.

Przewodniczący Sekcji: mgr Luis Alarcon Arias

Kontakt:

Sekcja Psychologii Klinicznej Człowieka Dorosłego

Sekcja została powołana stosunkowo niedawno, z czego wynika mała ilość informacji na jej temat. Przewodniczącą jest prof. dr hab. Mariola Bidzan, związana z Uniwersytetem Gdańskim specjalistka psychologii klinicznej, zdrowia i psychosomatyki.

Sekcja Psychologii Klinicznej Dziecka

Sekcja aktywnie działa na stronie internetowej, kreując blog dla rodziców i opiekunów. Stanowi źródło rzetelnej, naukowej wiedzy dotyczącej rozwoju i potrzeb dzieci oraz młodzieży. W działaniach Sekcji Psychologii Klinicznej Dziecka widać nacisk na psychoedukację i popularyzację wiedzy w temacie.

Przewodnicząca Sekcji: dr hab. Małgorzata Święcicka

Kontakt:

Strona internetowa: www.ptp-dziecko.org.pl

Sekcja Psychologii Lotniczej

Nowopowstała sekcja dotyczy psychologii transportu i lotnictwa. Przewodniczącą sekcji jest psycholog lotnicza Marta Gacewicz-Nielipińska. W działanie sekcji zaangażowany jest również dr hab. Adam Tarnowski – badacz i praktyk psychologii lotniczej.

Sekcja Psychologii Rozwojowej

Przewodniczącą sekcji jest prof. dr hab. Maria Kielar-Turska, wybitna psycholożka rozwojowa i specjalistka psycholingwistyki rozwojowej. Sekcja skupia się na szeroko rozumianej psychologii rozwojowej. Jednak brak strony internetowej sekcji utrudnia prześledzenie działań sekcji.

Sekcja Psychologii Sądowej

Osadzona w Krakowie sekcja zajmuje się psychologią sądową. Przewodniczącą sekcji jest mgr Małgorzata Wojciechowska, psycholog, biegła Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie.

Kontakt:

Sekcja Psychologii Sportu

Sekcja Psychologii Sportu działa już od 2002 roku. Zrzesza psychologów pracujących w sporcie jak i sympatyków psychologii sportu. Jej celem jest dbanie o najwyższe standardy zawodowe i etyczne psychologów sportu. Sekcja zajmuje się certyfikacją psychologów sportu (oraz listę rekomendowanych specjalistów) oraz organizacją szkoleń mających na celu podnoszenie kwalifikacji członków. Sekcja Psychologii Sportu PTP jest członkiem Fepsac (European Federation of Sport Psychology) oraz współpracuje z Instytutem Sportu oraz stowarzyszeniami sportowymi, między innymi z Polskim Komitetem Olimpijskim.

Przewodniczący Sekcji: Marcin Krawczyński

Kontakt:

Strona internetowa: www.osps.com.pl 

Sekcja Psychologii w Transporcie i w Służbie Medycyny Pracy

Sekcja skupia się na psychologii transportu oraz psychologicznych aspektach medycyny pracy. Sekcja oferuje członkom seminaria oraz szkolenia, zwiększające ich kwalifikacje i kompetencje.

Przewodniczący Sekcji: Witold Świtkiewicz

Kontakt:

Sekcja Psychologii Zdrowia

Sekcja działa od 1991 roku. Jej głównymi celami i zadaniami są: rozwój badań z zakresu psychologii zdrowia, psychoprofilaktyki oraz psychologicznych aspektów chorób somatycznych, wymiana informacji i wiedzy, działalność edukacyjna i dydaktyczna, tworzenie programów promocji zdrowia oraz wprowadzanie ich w życie, popularyzacja osiągnięć polskich psychologów zdrowia na forum międzynarodowym. Członkowie angażują się w konferencje (w tym doroczne konferencje Europejskiego Towarzystwa Psychologii Zdrowia (EHPS)), zjazdy naukowe PTP oraz własne konferencje i sympozja naukowe.

Przewodnicząca Sekcji: prof. dr hab. Helena Wrona-Polańska

Kontakt:

Strona internetowa: www.spzptp.wordpress.com

Sekcja Psychoterapii

Aktualnie trwa przebudowa strony internetowej, co utrudnia dostęp do aktualnych działań sekcji. Działa ona jednak aktywnie już od 1997 roku, skupiając się na tematyce psychoterapii. Organizuje Konferencje, spotkania, debaty i publikuje materiały wspierające rozwój praktyki psychoterapeutycznej. Jej celem jest dbanie o standardy etyczne i zawodowe, wspieranie i umożliwianie rozwoju członków i dziedziny oraz reprezentowanie grupy zawodowej psychoterapeutów. Sekcja współpracuje z krajowymi i międzynarodowymi towarzystwami psychoterapeutycznymi.

Przewodnicząca Sekcji: dr Bogusława Piasecka

Kontakt:

Strona internetowa: www.sekcjapsychoterapii.pl

Sekcja Socjoterapii

Sekcja powstała niedawno i niestety nie posiada na ten moment swojej strony internetowej. Przewodniczącym sekcji jest mgr Maciej Ćwiek. Sekcja, jak wskazuje nazwa, skupia się na socjoterapii jako formie wsparcia psychologicznego. 

Polskie Towarzystwo Psychologiczne (PTP) jest ogólnopolską organizacją zrzeszająca psychologów w działaniach na rzecz rozwoju psychologii jako nauki i praktyki zawodowej. PTP ma długą historię, powstało bowiem w 1907 roku. Wtedy było organizacją lokalną w Warszawie pod zaborem rosyjskim. Po drugiej wojnie światowej doszło do reaktywacji Towarzystwa już przy ogólnopolskim charakterze.

Od ponad stu lat PTP jednoczy psychologów we wspólnym celu, jakim jest rozwijanie i popularyzowanie psychologii przy jednoczesnym dbaniu o standardy etyczne. Psychologia jako nauka powinna mieć na celu pomaganie ludziom w zachowywaniu i przywracaniu zdrowia. Działanie Towarzystwa ma tworzyć środowisko inspirujące do rozwoju i działania w wymiarze badawczym i praktycznym, skoncentrowana na profesji i etosie, by rozwój dziedziny był merytoryczny oraz etyczny. PTP reprezentuje również psychologów jako grupę zawodową w kontaktach z władzami, jak chociażby temat ustawy o zawodzie psychologa.

PTP to nie tylko Towarzystwo, ale również Pracownia Testów Psychologicznych – największy wydawca testów psychologicznych w Polsce. Pracownia Testów Psychologicznych publikuje narzędzia polskich i zagranicznych autorów, a także książki dotyczące diagnozy i innych praktycznych zastosowań psychologii.

Członkostwo w PTP można podzielić na członków zwyczajnych (tj. osoby z tytułem magistra psychologii) oraz nadzwyczajnych (studentów psychologii po co najmniej 3 latach studiów oraz magistrów kierunku innego niż psychologia).