Światowy Dzień Pierwszej Pomocy – 9 września
Dziewiątego września obchodzimy Światowy Dzień Pierwszej Pomocy. Każdy z nas zapewne uczył się pierwszej pomocy w znaczeniu medycznym – resuscytacji krążeniowo-oddechowej, udzielania pomocy przy wypadkach czy zranieniach. Pierwsza pomoc ma jednak również wymiar psychologiczny, o którym w trakcie edukacji słyszymy niestety rzadziej. A przecież każdy z nas jest narażony na stresujące sytuacje, które mogą wywoływać negatywne emocje lub prowadzić do kryzysu, w obliczu którego możemy potrzebować wsparcia.
Czym jest pierwsza pomoc psychologiczna
Pierwsza pomoc psychologiczna (PPP) nie dotyczy wyłącznie pomocy udzielanej przez profesjonalistów. Według definicji The Sphere Project PPP to wspierająca i humanitarna reakcja na cierpienie drugiego człowieka. W swojej podstawowej formie może być udzielana przez każdego człowieka – analogicznie do pierwszej pomocy medycznej. Pierwsza pomoc psychologiczna może dotyczyć zarówno jednostki, jak i grupy, w zależności od sytuacji, która spowodowała stres i kryzys.
Wsparcie społeczne – czym jest, rodzaje, wsparcie w PPP
Kluczowe w PPP są mechanizmy wsparcia społecznego – obiektywnie istniejące i dostępne formy pomocy, po które jednostka może sięgnąć w sytuacji potrzeby. Udzielane wsparcie nigdy nie powinno być przymusowe ani natarczywe. To od osoby w kryzysie zależy, jakiej pomocy potrzebuje oraz czy i ile chce powiedzieć. Ze względu na różnice indywidualne, osoby w tej samej sytuacji mogą reagować inaczej i potrzebować innego rodzaju wsparcia. Należy mieć to na uwadze, aby pomoc rzeczywiście odpowiadała potrzebom osoby w kryzysie.
Wsparcie ma różne wymiary, możemy wyróżnić:
- Wsparcie emocjonalne – przekazywanie emocji podtrzymujących i uspokajających. Może to przyjmować formę wysłuchania drugiej osoby, pomocy w uspokojeniu oraz zadbania o komfort i poczucie bezpieczeństwa.
- Wsparcie informacyjne – przekazanie informacji pomocnych w radzeniu sobie z sytuacją (np. dane kontaktowe do ośrodków pomocy) oraz pomoc w zrozumieniu sytuacji i położenia życiowego (np. ocena potrzeb i obaw, których jednostka doświadcza).
- Wsparcie rzeczowe (materialne) – konkretna pomoc, taka jak zaspokojenie podstawowych potrzeb fizjologicznych czy pomoc finansowa.
- Wsparcie instrumentalne – dotyczące przekazu informacji o możliwych sposobach działania i radzenia sobie, takich jak techniki relaksacyjne i sugestie co można zrobić następnie.
- Wsparcie wartościujące – okazywanie akceptacji, szacunku, potwierdzania wartości osoby, by zwiększyć jej wiarę w siebie i własne możliwości
Pierwsza pomoc psychologiczna obejmuje wszystkie te formy wsparcia – dostosowane do sytuacji i potrzeb. Może przyjmować formy takie jak: zadbanie o stan emocjonalny osoby, pomoc w zrozumieniu jej przeżyć, zaspokojenie potrzeb (np. głód), przekazanie informacji.
Jak poprawnie udzielić pierwszej pomocy psychologicznej?
Przy udzielaniu pomocy pamiętaj o odpowiednim zachowaniu i trzymaj się tych reguł:
Jeśli ktoś potrzebuje profesjonalnej pomocy, powiadom odpowiednie służby. Czasem lepiej wycofać się i przekazać działanie komuś bardziej kompetentnemu – dla dobra własnego i osoby w kryzysie. Mogą to być np. osoby ranne lub w stanie psychicznym, który może stanowić zagrożenie dla nich i innych.
Trzy podstawowe zasady działania w ramach PPP to: patrz, słuchaj i połącz. Ich zastosowanie umożliwia ocenę sytuacji, własnych możliwości oraz potrzeb innych osób.
- Patrz – zadbaj o bezpieczeństwo swoje i innych, rozejrzyj się i oceń, kto potrzebuje natychmiastowej pomocy oraz jak poszczególne osoby reagują na sytuację.
- Słuchaj – rozmawiaj, pytaj, kto potrzebuje pomocy i w jakiej formie.
- Połącz – skoro już wiesz, kto potrzebuje pomocy i jakiej, udziel wsparcia odpowiedniego do potrzeb, sytuacji i możliwości.
PPP często ma charakter krótkoterminowy i jednorazowy. Jej celem jest umożliwienie osobie w kryzysie odzyskania poczucia kontroli i stabilności, co pozwoli jej na wykorzystanie własnych zasobów w dalszym procesie zdrowienia. W sytuacjach kryzysowych szczególnej uwagi wymagają osoby takie jak dzieci i młodzież czy osoby z niepełnosprawnościami. Ich potrzeby mogą być odmienne, a czasami konieczna jest szybka i zdecydowana interwencja.
Pamiętaj także o sobie. Dobrostan fizyczny i psychiczny osoby pomagającej jest warunkiem odpowiedzialnego niesienia pomocy. Rozmowy z osobami w kryzysie mogą być obciążające, dlatego warto zadbać o przygotowanie – zarówno merytoryczne, jak i emocjonalne.
Źródła:
Szymańska, J., Sienkiewicz, E. (2011). Wsparcie społeczne. Curr Probl Psychiatry 2011; 12(4): 550-553
Światowa Organizacja Zdrowia (2022). Psychologiczna Pierwsza Pomoc: Przewodnik dla pracowników w terenie. WHO Europe
The Sphere Project (2011 Humanitarian Charter and Minimum Standards in Disaster Response. Geneva: The Sphere Project. http://www.sphereproject.org.
Autor wpisu: Karolina Wrzalik