Europejski Tydzień Autyzmu – 1-7 grudnia
W pierwszym tygodniu grudnia obchodzimy Europejski Tydzień Autyzmu. Jego celem jest przybliżanie tematyki autyzmu i funkcjonowania osób w spektrum. Naukowa wiedza w tym temacie regularnie wzrasta. W związku z obchodzonym tygodniem autyzmu przyjrzyjmy się przyczynom i objawom autyzmu, a także funkcjonowaniu osób w spektrum.
Początki badań nad spektrum autyzmu
Leo Kanner w 1943 r. wyróżnił autyzm jako odrębną jednostkę diagnostyczną. Zauważył on wśród 11 dzieci charakterystyczne objawy, które odróżniały je od rówieśników rozwijających się prawidłowo. Rok po przeprowadzonych przez niego badaniach, Hans Asperger opublikował wyniki, zawierające próbę teoretycznego wyjaśnienia zaburzeń, które zaobserwował na konkretnych przypadkach. Początkowo autyzm był określany mianem autyzmu wczesnodziecięcego i dziecięcego, co było błędne, ponieważ aktualnie wiemy, że autyzm występuje również u dorosłych. Dlatego od 2011 r., według Amerykańskiego
Towarzystwa Psychiatrycznego, autyzm funkcjonuje pod nazwą zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD – autism spectrum disorders).
Czym jest spektrum autyzmu? Przyczyny i objawy
Autyzm to odmienny sposób funkcjonowania mózgu. To całe spektrum objawów o różnym nasileniu, od takich, które są niemal niezauważalne w codziennych aktywnościach, do takich, w których osoba potrzebuje wsparcia, aby prawidłowo realizować zadania. Najczęściej wyróżnia się nienormatywności w trzech aspektach funkcjonowania: komunikacja i budowanie relacji społecznych, powtarzalne zachowania i specyficzne zainteresowania, nadwrażliwość lub niedowrażliwość sensoryczna. Nie ma jednej konkretnej przyczyny autyzmu. Mówiąc o uwarunkowaniach, musimy zwrócić uwagę na obszary takie jak:
● genetyka – czyli występowanie mutacji i różnic w genach związanych z rozwojem
mózgu,
● neurobiologia – sieci neuronalne rozwijające się inaczej niż u osób neurotypowych
● czynniki środowiskowe – starszy wiek rodziców koreluje dodatnio
z większym ryzykiem wystąpienia spektrum u dziecka.
Pierwsze objawy autyzmu obserwujemy u dzieci między 1 a 3 rokiem życia. Wśród pierwszych objawów możemy wyróżnić:
Funkcjonowanie mózgu osób w spektrum
Mózg osoby w spektrum funkcjonuje w inny sposób niż mózg osoby neurotypowej. Różnice możemy zauważyć w kilku obszarach:● Układ połączeń neuronalnych: U osób w spektrum poszczególne obszary
funkcjonują intensywniej, ale połączenia neuronalne są upośledzone. Dlatego tacy ludzie potrafią mieć genialne zdolności analityczne, ale mogą mieć trudności z relacjami interpersonalnymi.
● Aktywność sensoryczna: Mózg osoby w spektrum inaczej przetwarza bodźce, które do niego docierają (wzrok, słuch, dotyk).
● Rozwój kory przedczołowej: U osób w spektrum kora przedczołowa rozwija się w inny sposób, w związku z czym osoby te mają trudności w realizowaniu funkcji społecznych, wyczuciu empatii, intencji i nastroju drugiej osoby, co może utrudniać zawieranie relacji.
● Sposób uczenia się. Osoby w spektrum doskonale uczą się poprzez struktury, schematy, obrazy, logikę, natomiast czytanie mowy ciała, twarzy i emocji jest dla takich osób znacznie bardziej skomplikowane.
Jak skutecznie komunikować się z osobami w spektrum autyzmu?
Europejski Tydzień Autyzmu zwraca uwagę na autyzm jako zaburzenie, a nie chorobę. Niektóre zachowania osób w spektrum mogą być niezrozumiałe dla osób neurotypowych. Jednocześnie stosowanie odpowiednich form komunikacyjnych i jasnych zasad może wspierać zrozumienie osób będących w spektrum.
Bibliografia:
Aleksiejuk, J., Danowska, D., Dunaj, M., Guzowski, A., Krajewska-Kułak, E. (2019). Różne spojrzenie na zaburzenie – w świecie autyzmu. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku.
Chrościńska-Krawczyk, M., Jasiński, M. (2010). Autyzm dziecięcy – współczesne spojrzenie. Klinika Pediatrii, Endokrynologii i Neurologii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie.
Drzazga-Lech, M. A., Kłeczek, M., Ir, M. (2021). Różne sposoby definiowania autyzmu: Przegląd stanowisk. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, 79, 49–62.
Szmania, L. (2015). Etiologia zaburzeń spektrum autyzmu – przegląd koncepcji. Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej, 11, 93–123. Adam Mickiewicz University Press.
Autor wpisu: Julia Jaroń