Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją – 23 lutego
23 lutego obchodzimy Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją. To data przypominająca, że depresja jest realnym, poważnym zagrożeniem dla zdrowia, a nie “chwilowym smutkiem” czy “przemijającą chandrą”. Dzień Walki z Depresją stanowi okazję do zwiększania świadomości społecznej, przełamywania stereotypów, a także promowania postaw empatii i odpowiedzialności wobec osób doświadczających kryzysu zdrowia psychicznego. Każdy z nas może odegrać rolę w budowaniu środowiska, w którym osoba zmagająca się z depresją otrzyma wsparcie zamiast oceny.
Depresja przez wieki
W starożytności Hipokrates opisywał stan zwany melancholią i przypisywał go nadmiarowi „czarnej żółci” (melas chole) w organizmie. Przez wieki średnie melancholię błędnie interpretowano jako grzech acedii (lenistwa duchowego) lub wynik działania sił nadprzyrodzonych.
Przełom wieku XVII i dzieło Roberta Burtona Anatomia melancholii zmieniło spojrzenie na ten stan i określiło go jako złożoną przypadłość dotykającą zarówno umysłu, jak i ciała. Depresję jako jednostkę chorobową wyodrębniono stosunkowo późno. Kluczowym momentem było opracowanie w 1899 roku przez Emila Kraepelina klasyfikacji, która oddzieliła zaburzenia nastroju od innych chorób psychicznych. Ostateczne scharakteryzowanie depresji jako precyzyjnej jednostki chorobowej nastąpiło w 1980 roku wraz z publikacją klasyfikacji DSM-III, która wprowadziła ścisłe kryteria diagnostyczne.
Czym jest depresja? Definicja i objawy
Depresja charakteryzuje się m.in. obniżeniem nastroju, zmniejszeniem energii, aktywności oraz zdolności do odczuwania przyjemności, trudnościami ze snem i koncentracją. W konsekwencji prowadzić może do samobójstwa, co oznacza, że jest śmiertelną chorobą. U osób cierpiących na depresję mogą pojawić się również dolegliwości bólowe, zaburzenia seksualne, spowolnienie psychoruchowe lub nadmierne pobudzenie. Nie jest przejściowym stanem, „gorszym dniem”, lecz zaburzeniem wymagającym profesjonalnej diagnozy i często długotrwałego leczenia. Epizod depresyjny trwa co najmniej dwa tygodnie, objawy utrzymują się przez większą część dnia. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) do 2030 roku depresja stanie się najczęściej występującą na świecie chorobą.
Źródła depresji
Współczesne rozumienie depresji opiera się na modelu biopsychospołecznym, który zakłada, że choroba ta nie ma jednej przyczyny, lecz wynika z interakcji trzech sfer życia: biologicznej, psychicznej i społecznej. Czynniki biologiczne, takie jak predyspozycje genetyczne czy zaburzenia równowagi neuroprzekaźników (serotoniny i dopaminy) decydują o podatności organizmu na depresję. Warstwa psychologiczna: traumy, niska samoocena czy wyuczone schematy negatywnego myślenia, kształtują sposób reakcji na trudności życiowe. Kontekst społeczny: przede wszystkim stres w szkole i w pracy, izolacja, presja osiągnięć na uczelni czy trudne warunki bytowe, działają często jako bezpośredni wyzwalacz depresji. W tym ujęciu to zaburzenie nie jest oznaką słabości charakteru, lecz efektem sytuacji, w której suma obciążeń zewnętrznych i wewnętrznych przekracza naturalne zdolności adaptacyjne układu nerwowego.
Prawo do walki z depresją
Zgodnie z definicją przyjętą przez WHO, zdrowie oznacza pełny dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny, a nie jedynie brak choroby. Oznacza to, że prawo do zdrowia obejmuje także zdrowie psychiczne: w tym dostęp do odpowiedniej opieki psychiatrycznej i psychologicznej. Osoby zmagające się z depresją nierzadko doświadczają stygmatyzacji, wykluczenia społecznego, a także niezrozumienia. Należy pamiętać, że walka z depresją to nie tylko kwestia medyczna, lecz również troska o to, by nikt nie pozostawał sam ze swoim cierpieniem i nie był wykluczany.
Rola edukacji i profilaktyki w zapobieganiu depresji
Jak żyć ze świadomością występowania depresji lub możliwością zachorowania? Oprócz leczenia niezwykle istotne znaczenie ma promocja zdrowia psychicznego, wczesna profilaktyka i odpowiedni tryb życia. Aby zminimalizować wystąpienie depresji warto zadbać o regularny odpoczynek, ruch, odpowiednią ilość snu, dbać o zbilansowaną dietę oraz pielęgnować relacje społeczne i utrzymywać kontakt z bliskimi. Szkoły, uczelnie oraz miejsca pracy powinny być przestrzenią, w której otwarcie mówi się o emocjach, trudnościach, problemach. Kształtowanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, budowanie odporności psychicznej i rozwijanie kompetencji społecznych od najmłodszych lat mogą znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia zaburzeń depresyjnych w przyszłości. Także struktury rządowe i samorządowe państwa mają obowiązek wspierać działania służące dobrostanowi psychicznemu dzieci i młodzieży. Wczesna interwencja, dostęp do specjalistów oraz współpraca z rodziną stanowią fundament skutecznej pomocy.
Leczenie depresji
Depresja często przebiega w postaci epizodów, czyli okresów nasilenia objawów, które mogą powracać (tzw. nawroty stanów depresyjnych). Jeśli jednak epizod ma charakter jednorazowy i nie dochodzi do kolejnych nawrotów, mówi się o wyzdrowieniu. Leczenie depresji opiera się na współpracy pacjenta z lekarzem rodzinnym, psychiatrą oraz innymi specjalistami ochrony zdrowia; w niektórych przypadkach konieczna bywa hospitalizacja. Psychiatra dokonuje diagnozy, poszukuje przyczyn zaburzenia oraz ocenia nasilenie epizodu (łagodne, umiarkowane lub ciężkie). W leczeniu psychiatrycznym stosuje się m.in. leki przeciwdepresyjne, których celem jest ograniczenie objawów i zapobieganie ich konsekwencjom. Poza leczeniem farmakologicznym rekomendowana jest psychoterapia. Może ona zmniejszać objawy, ograniczać ryzyko nawrotów, a w części przypadków prowadzić do pełnej remisji. W 2021 r. refundowane leki przeciwdepresyjne wykupiło 1,5 mln osób – o 59% więcej niż w 2013 r. Zauważalny jest także wzrost liczby pacjentów poniżej 18. roku życia realizujących recepty na tego typu leki.
W Dzień Walki z Depresją, ale i na co dzień, pamiętajmy o znaczeniu zdrowia psychicznego w naszym życiu i tych, których kochamy. Choroby zdrowia psychicznego mogą być niewidoczne. Mimo to są równie istotne i poważne, jak problemy fizyczne. Zasługują na profesjonalne leczenie, edukację opartą naukowych źródłach oraz brak stygmatyzacji.
Źródła:
Heszen-Celińska, I., Sęk, H. (2020). Psychologia zdrowia. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Pięta, A. (2024). Zdrowie psychiczne. Instrukcja obsługi. GW Foksal Ebooki.
Sala, Z. Depresja a melancholia. In Podmioty bezczynności (pp. 305-327). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Sęk, H. (2016). Psychologia kliniczna. W: L., Cierpiałkowska (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Simon, G. E., Moise, N., & Mohr, D. C. (2024). Management of depression in adults: a review. Jama, 332(2), 141-152.
Thapar, A., Eyre, O., Patel, V., & Brent, D. (2022). Depression in young people. The Lancet, 400(10352), 617-631.
Urząd m.st. Warszawy. (2025). Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją 2025. https://zdrowie.um.warszawa.pl/-/ogolnopolski-dzien-walki-z-depresja-2025
Autor wpisu: Maria Tkacz