Dzień Trzeźwości – 15 kwietnia
Lęk przed izolacją i potrzeba akceptacji stanowią tło społecznych przymusów picia alkoholu, wzmacnianych przez mechanizmy biologiczne i kulturowe skojarzenia normalizujące konsumpcję. Alkohol pełni rolę „maski ochronnej”, zmniejszając tremę i opór emocjonalny, co sprzyja aprobacie grupy i jednocześnie osłabia mechanizmy obronne i zwiększa podatność na wpływ otoczenia. Skojarzenia, jak sport–piwo, sakralizacja wina czy mit „niekompletnej” celebracji bez alkoholu często wzmacniają presję picia, a osoby odmawiające mogą doświadczać stygmatyzacji i manipulacji, co wymaga jednoznacznej asertywności („Nie piję”) bez usprawiedliwień.
„Byle nie zostać sam” – jak strach przed izolacją społeczną przymusza do picia
Jedną z przyczyn sięgania po alkohol jest potrzeba przynależności i akceptacji społecznej. Alkohol bywa postrzegany jako „maska ochronna”, która ułatwia nawiązywanie kontaktów, zmniejsza napięcie i sprzyja poczuciu większej pewności siebie. W sytuacjach towarzyskich może tworzyć wrażenie większej otwartości, co sprawia, że wiele osób traktuje go jako narzędzie ułatwiające integrację z grupą.
Za tym zjawiskiem stoją również mechanizmy biologiczne. Pod wpływem interakcji społecznych w organizmie wydziela się oksytocyna – hormon sprzyjający budowaniu więzi i zaufania. Alkohol może nasilać te odczucia, a jednocześnie osłabiać mechanizmy kontrolne, przez co człowiek staje się bardziej podatny na wpływ otoczenia (Rutkowski i Stanisławska, 2025, s.12-30, 400, 483-488).
W niewoli kulturowych skojarzeń
Szczególnie uderzająca jest obserwacja, że wiedza odbiera komfort picia. Powszechnie promuje się sport jako jeden z głównych predyktorów zdrowia, ale z czym najczęściej kojarzy się oglądanie meczu? Z piwem i chipsami. Właśnie taki wizerunek kibica utrwalają reklamy. Nawet w tradycji religijnej wino bywa określane mianem „boskiego napoju”. Skoro jest święte, sugeruje się, że jego spożycie nie niesie zagrożeń. Kulturowa presja picia alkoholu ujawnia się również w relacjach biznesowych. Odmowa alkoholu bywa traktowana jako złamanie niepisanej konwencji spotkań towarzyszących negocjacjom czy integracji. Pokazuje to, jak głęboko utrwaliło się przekonanie, że celebracja lub budowanie relacji zawodowych bez alkoholu jest niekompletna (Rutkowski i Stanisławska, 2025, s.12-30, 59, 187, 332-334)
Architektura towarzyskiego przymusu: czy to naprawdę jest zwykła gościnność?
Pod płaszczem towarzyskiej uprzejmości kryje się “gra”, która ma na celu utrzymanie spójności grupy i redukcję dysonansu u osób pijących. Kluczowe powody, dla których otoczenie wywiera presję na jednostkę, obejmują:
1) Wychowanie;
2) Odcięcie od siebie samego pod wpływem alkoholu, brak granic w zachowaniu;
3) Iluzja bliskości: w pierwszej fazie niwelują się granice międzyludzkie;
4) Jak mamy poczucie winy, to szukamy sobie podobnych;
5) Złudzenie relaksacji – alkohol jedynie maskuje napięcie, nie usuwając jego przyczyn.
Początkowa euforia alkoholowa nieuchronnie ustępuje miejsca objawom zatrucia, znanym jako syndrom dnia następnego. Towarzyszy mu obniżenie nastroju, drażliwość oraz deficyty poznawcze. Długofalowe nadużywanie substancji prowadzi do trwałych uszkodzeń układu nerwowego, objawiających się wzrostem agresji, zanikiem empatii oraz pauperyzacją intelektualną.
Mimo zmian kulturowych, abstynencja wciąż bywa postrzegana jako zjawisko nietypowe. Brak spożycia alkoholu zmusza otoczenie do poszukiwania zewnętrznych uzasadnień, takich jak choroba czy stosowanie leków, co służy racjonalizacji postawy niezrozumiałej dla grupy pijącej. W obliczu nieskutecznej presji bezpośredniej, grupa często sięga po techniki manipulacyjne – od podważania odwagi po próby ograniczania autonomii poprzez narzucanie rozwiązań logistycznych, takich jak nocleg czy transport. W takich warunkach kluczowa staje się jednoznaczna asertywność. Skuteczna ochrona granic opiera się na krótkim, stanowczym komunikacie, np. “Nie piję”, który nie wymaga dodatkowych wyjaśnień (Dionisi i in., w druku; Rutkowski i Stanisławska, 2025, s.31-33).
Echo butelki a zerwane więzi
Uzależnienie to choroba całego systemu rodzinnego. W domu pełnym ambiwalencji dzieci dorastają przedwcześnie, wchodząc w role własnych rodziców (parentyfikacja). Błyskawicznie odczytują nastroje. Wiedzą, kiedy rodzic jest łagodny, a kiedy należy zniknąć mu z oczu. W szkole milczą, ponieważ wstydzą się i niosą destrukcyjne przekonanie, że są winne rodzinnym nieszczęściom. Wierzą, że mogą uratować dorosłych.
Cierpią też więzi towarzyskie. Na relacyjnym lustrze pojawia się pęknięcie. Z każdym kolejnym łykiem, wybuchem agresji czy kłamstwem ono pogłębia się, aż do całkowitego rozbicia. Osoba uzależniona, w próżnię bezradności i społecznego wykluczenia, traci wszystko – godność, pieniądze i bliskich. Z czasem zostaje sama lub bazuje na współczuciu tych, którzy jeszcze nie odeszli (Rutkowski i Stanisławska, 2025, s.267-290; Ediomo-Ubong, Nelson, E., 2015; Kapranova i Vesnin, 2025).
Сo można zrobić w walce z AUD (uzależnieniem od alkoholu)?
| – Zauważyć ten stan i podtrzymywać motywację do zmiany;- Podjąć terapię poznawczo-behawioralną (CBT) (np. poprzez identyfikację i zmianę błędnych schematów myślowych oraz naukę nowych zachowań);-Podjąć terapię wzmacniającą motywację (MET) (np. poprzez pracę nad wzbudzeniem wewnętrznej chęci do zmiany i analizę bilansu zysków i strat wynikających z picia)(Ingesson Hammarberg, S. i in., 2023);- Zastosować profilaktykę nawrotów opartą na uważności (MBRP) (np. poprzez naukę technik medytacyjnych pomagających przetrwać „głód” alkoholowy bez automatycznej reakcji)(Carpentier, D. i in., 2015);- Pozostać w relacjach z bliskimi i stosować abstynencję;- Uwzględnić choroby współistniejące; | -Wdrożyć leczenie farmakologiczne (wyłącznie pod nadzorem lekarza psychiatry);–Wspierać się aplikacjami mobilnymi (np. Appstinence)(Lang, C. i in., 2024);-Dołączyć do grupy wsparcia (np. Anonimowi Alkoholicy);-Stabilizować rytmy dobowe (np. dbanie o regularny sen i stałe pory posiłków);-Rozwijać refleksyjność i asertywność;-Pogłębiać edukację i profilaktykę;-Budować pewność siebie (np. poprzez rozwijanie hobby lub udział w warsztatach rozwoju osobistego). |
Pytania skłaniające do refleksji:
- Jak alkohol wpływa na moje życie
- Jakie są moje powody picia alkoholu
- Jakie korzyści mogę zyskać decydując się na abstynencję
- Co mnie powstrzymuje przed zaprzestaniem picia
- Kto może mnie wspierać w procesie zmiany
- Jakie są moje plany na sytuacje, w których mogę być narażony/-a na pokusę picia?
- Jak chciałbym/-łabym, aby wyglądało moje życie za rok
Bibliografia
Carpentier, D., Romo, L., Bouthillon-Heitzmann, P., Limosin, F. (2015). Résultats préliminaires d’un groupe de pleine conscience (Mindfulness) chez des patients alcoolo-dépendants [Mindfulness-based-relapse prevention (MBRP): Evaluation of the impact of a group of Mindfulness Therapy in alcohol relapse prevention for alcohol use disorders]. L’Encephale, 41(6), 521–526. DOI: 10.1016/j.encep.2015.05.003
Dionisi, T., De Vita, V., Di Sario, G., Gasbarrini, A., Addolorato, G. (w druku). Alcohol use: less is better. An umbrella systematic review of clinical interventions, policies, and dose–response health risks in adults. European Journal of Internal Medicine. https://doi.org/10.1016/j.ejim.2026.106837
Ediomo-Ubong, Nelson, E. (2015). Alcohol use, intimate partner violence and family well-being: A qualitative study in Oron, Nigeria. African Journal of Drug and Alcohol Studies, 14(2), 105-113.
Ingesson Hammarberg, S., Sundbye, J., Tingvall, R., Hammarberg, A., Nehlin, C. (2023). A qualitative interview study of patient experiences of receiving motivational enhancement therapy in a Swedish addiction specialist treatment setting. Addiction Science & Clinical Practice, 18(1), Art. 44. https://doi.org/10.1186/s13722-023-00398-7
Kapranova, M., V., Vesnin, D., L. (2025). Personal Factors of Socio-Psychological Victimization of Women — Close Relatives of People with Alcohol Dependence . Victimology, 12(1),125-136. DOI: 10 .47475/2411-0590-2025-12-1-125-136
Lang, C., Weisel, K. K., Saur, S., Zarski, A. C., Steubl, L., Baumeister, H., Eberhardt, T. i Terhorst, Y. (2024). Support after return to alcohol use: a mixed-methods study on how abstinence motivation and app use change after return to alcohol use in an app-based aftercare intervention for individuals with alcohol use disorder. Addiction Science & Clinical Practice, 19(1), 35. https://doi.org/10.1186/s13722-024-00457-7
Rutkowski, R., Stanisławska, I., A.(red.) (2025). Alkoiluzja. Wyjście z alkoholowej sekty. NEWHOMERS.
Autor wpisu: Sofiia Hress