Niekiedy słyszymy radę „Może warto udać się do specjalisty?”. Wtedy zastanawia nas: “Ale do którego?”. W informacyjnym szumie łatwo dziś o dezorientację, gdy hasła “psycholog” i „psychoterapeuta” bywają (błędnie) używane zamiennie. Aby rozwiać te wątpliwości, przyjrzymy się kompetencjom specjalistów od zdrowia psychicznego oraz podpowiemy, do kogo udać się z konkretnym problemem.

Decyzja o sięgnięciu po wsparcie w kryzysie psychicznym to akt odwagi i ważny krok w stronę dobrostanu. Aby jednak pomoc była skuteczna, musi być dobrana adekwatnie do potrzeb. Tak jak nie szukamy pomocy u okulisty przy bólu zęba, tak w obszarze zdrowia psychicznego kluczowe jest trafienie do specjalisty o odpowiednich kwalifikacjach. W Polsce system opieki opiera się na trzech głównych filarach. Oto co warto o nich wiedzieć.

Psycholog – diagnosta i specjalista pierwszego kontaktu w kryzysie

Psycholog to osoba, która ukończyła 5-letnie studia magisterskie z psychologii. Posiada kompetencje w zakresie diagnozy m.in. osobowości, funkcjonowania poznawczego, inteligencji itp. Można go określić mianem specjalisty pierwszego kontaktu od zdrowia psychicznego, gdyż konsultacja psychologiczna może określić potrzebę skorzystania ze wsparcia innych specjalistów. 

Czym zajmuje się psycholog? 

Jego głównym narzędziem jest diagnoza psychologiczna (za pomocą testów np. funkcji poznawczych, inteligencji, osobowości). Oferuje też poradnictwo i wsparcie psychologiczne, ukierunkowane na rozwiązanie bieżących trudności życiowych (np. żałoba, nagła utrata pracy, problemy wychowawcze). Należy pamiętać, że poradnictwo nie jest procesem psychoterapii.

Kiedy warto rozważyć pójście do psychologa?

• Gdy potrzebujesz rzetelnej diagnozy lub opinii (np. w orzecznictwie, szkole, pracy).
• Gdy przeżywasz nagły kryzys i potrzebujesz doraźnej pomocy w odzyskaniu równowagi.
• Gdy szukasz psychoedukacji – chcesz rozpoznać mechanizmy swojego zachowania, emocji.

Psychiatra – lekarz medycyny, specjalista od biochemii mózgu

Psychiatra to lekarz, który po studiach odbył specjalizację z psychiatrii. W odróżnieniu od psychologa i psychoterapeuty, jest skupiony na biologicznych i organicznych podstawach funkcjonowania psychiki. Ma uprawnienia do pełnej oceny stanu zdrowia (m.in. przez badania fizykalne, obrazowe, laboratoryjne). W razie potrzeby może wdrożyć leczenie farmakologiczne.

Czym zajmuje się psychiatra? 

Jego główne zadanie to postawienie diagnozy nozologicznej (np. epizod depresyjny, schizofrenia), a także dobranie właściwej farmakoterapii, co wiąże się z wystawianiem recept, zwolnień lekarskich (L4) i skierowań do szpitala czy na leczenie sanatoryjne. Należy podkreślić, że leki nie służą do “naprawiania” problemów czy “tłumienia emocji”, lecz do regulacji układu nerwowego (poziomu neuroprzekaźników w mózgu), co umożliwia podjęcie pracy nad sobą.

Kiedy warto rozważyć pójście do psychiatry?

• Gdy Twoje objawy są na tyle silne, że uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie (np. głęboka apatia i lęk uniemożliwiające wyjście z domu, poważne zaburzenia snu).
• Gdy pojawiają się u Ciebie stany zagrażające życiu lub zdrowiu (myśli samobójcze, objawy psychotyczne).
• Gdy potrzebujesz konsultacji medycznej, aby wykluczyć przyczyny somatyczne (cielesne) swojego złego samopoczucia (np. z zaburzeń hormonalnych).

Psychoterapeuta – specjalista od leczenia i głębokiej zmiany

To profesja, która wciąż budzi najwięcej nieporozumień. Należy podkreślić, że dyplom magistra psychologii nie uprawnia do prowadzenia psychoterapii, rozumianej jako długoterminowy proces terapeutyczny. Psychoterapeuta posiada wykształcenie wyższe, a także ukończył specjalistyczne szkolenie podyplomowe w określonym nurcie terapeutycznym, które zazwyczaj trwa cztery lata. 

Czym się zajmuje psychoterapeuta? 

Prowadzi proces leczenia oparty na profesjonalnej relacji, rozmowie i charakterystycznych dla danego nurtu technikach np. analiza wzorców myślenia w nurcie poznawczo-behawioralnym. Zwykle psychoterapia to długofalowy proces, ukierunkowany na trwałą zmianę funkcjonowania, leczenie zaburzeń (np. lękowych czy odżywiania) lub modyfikację struktury osobowości.

Gwarancją bezpieczeństwa pacjenta jest fakt, że rzetelny psychoterapeuta regularnie korzysta z superwizji (konsultacji swojej pracy u specjalisty o wyższych kwalifikacjach) i przestrzega norm Kodeksu Etycznego towarzystwa zawodowego np. Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

Kiedy warto rozważyć pójście do psychoterapeuty?

• Gdy zmagasz się z zaburzeniami psychicznymi, takimi jak: zaburzenia lękowe, zaburzenia odżywiania, depresja czy syndrom DDA (Dorosłe Dzieci Alkoholików).
• Gdy zauważasz niszczące schematy: Twoje relacje lub reakcje na trudne sytuacje powtarzają się według bolesnego, utrudniającego życie wzorca.
• Gdy farmakoterapia pomaga ustabilizować Twój stan, ale czujesz potrzebę zrozumienia i wypracowania zmiany u źródła problemu.
• Gdy szukasz trwałej zmiany: chcesz lepiej poznać siebie, swoje emocje i mechanizmy, które kierują Twoim zachowaniem.

Podsumowanie – kogo wybrać?

System opieki nad zdrowiem psychicznym bazuje na interdyscyplinarności. Często połączenie farmakoterapii u psychiatry z pracą nad schematami u psychoterapeuty to najskuteczniejszy model leczenia (np. depresji). Jeśli zastanawiasz się, gdzie skierować pierwsze kroki – zacznij od konsultacji psychologicznej. Wskazani specjaliści dysponują wiedzą, pozwalającą dopasować adekwatne wsparcie do trudności, z jaką się zmagasz. Najważniejsze to, aby nie mierzyć się z nią w samotności. Szukanie pomocy to nie słabość, lecz wyraz odpowiedzialności za siebie i troski. Nie można zapomnieć, że podłożem objawów psychicznych mogą być inne problemy zdrowotne. Dlatego tak istotna jest kompleksowa ocena zdrowia, obejmująca badania krwi oraz konsultację endokrynologiczną, aby wykluczyć m.in. zaburzenia tarczycy czy gospodarki hormonalnej.

Bibliografia

Czabała, J. C. (2013). Czynniki leczące w psychoterapii. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gałecki, P., & Eichstaedt, K. (2023). Psychiatria. Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner. Grzesiuk, L., & Suszek, H. (Red.). (2012). Psychoterapia. Szkoły i metody. Podręcznik akademicki. Wydawnictwo Naukowe PWN. 

Polskie Towarzystwo Psychologiczne. (2023). Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa. Pobrane z: http://www.ptp.org.pl/

Sęk, H. (Red.). (2005). Psychologia kliniczna. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1516). 

Autor wpisu: Gabriela Spież

Powrót